صنعت بازیهای دیجیتال در دهه اخیر به یکی از مهمترین بخشهای اقتصاد خلاق و دیجیتال تبدیل شده و نقش مؤثری در اشتغالزایی، توسعه فناوری و تولید محتوای فرهنگی ایفا میکند. با وجود رشد قابلتوجه این صنعت در ایران، شکاف جنسیتی در مشارکت حرفهای زنان همچنان یکی از چالشهای ساختاری آن به شمار میرود. بر اساس گزارش DIREC ۱۴۰۲ بنیاد ملی بازیهای رایانهای، سهم زنان از نیروی کار صنعت بازیسازی ایران تنها بین ۹ تا ۱۱ درصد است؛ این در حالی است که حدود ۴۵ درصد از گیمرهای ایرانی را زنان تشکیل میدهند. این عدم توازن نشاندهنده فاصله معنادار میان ترکیب بازار مصرف و ترکیب نیروی تولید در اکوسیستم بازی کشور است.
تحلیل ساختار نیروی انسانی صنعت بازی ایران نشان میدهد که حضور زنان عمدتاً در نقشهای هنری و طراحی متمرکز شده و سهم آنان در حوزههای فنی مانند برنامهنویسی و در سطوح مدیریتی بسیار محدود است. این شکاف علاوه بر ابعاد اجتماعی، پیامدهای اقتصادی و خلاقانه مهمی دارد و موجب محدود شدن تنوع روایی، کاهش نوآوری و استفاده ناکامل از ظرفیت بازار میشود. موانع فرهنگی و اجتماعی، محدودیتهای آموزشی در حوزه مهارتهای فنی، نبود مشوقهای مالی هدفمند و چالشهای محیط کار از عوامل اصلی تداوم این وضعیت در ایران به شمار میروند.
در مقابل، ترکیه بهعنوان کشوری با اشتراکات فرهنگی و شرایط اقتصادی نسبتاً مشابه با ایران، طی یک دهه گذشته توانسته است با اتخاذ سیاستهای یکپارچه و هدفمند، همزمان به رشد صنعت بازی و کاهش شکاف جنسیتی دست یابد. سهم زنان از نیروی کار توسعه بازی در ترکیه بین ۱۸ تا ۲۲ درصد برآورد میشود و زنان حدود ۴۵ درصد از گیمرهای این کشور را تشکیل میدهند. این دستاورد نتیجه مجموعهای از اقدامات هماهنگ شامل حمایتهای دولتی، توسعه شتابدهندهها و فناوریپارکها، سرمایهگذاری بخش خصوصی و اجرای برنامههای توانمندسازی زنان مانند Women in Games Turkey است.
یافتههای این مطالعه تطبیقی نشان میدهد که افزایش مشارکت زنان در صنعت بازیسازی، صرفاً یک مطالبه عدالتمحور نیست، بلکه عاملی کلیدی در توسعه اکوسیستم گیم محسوب میشود. حضور فعال زنان به تنوع روایتها و محتوا، شناخت دقیقتر نیازهای بخش بزرگی از بازار مصرف، کاهش ریسک تجاری و تقویت خلاقیت و نوآوری در تیمهای توسعه منجر میشود. تجربه ترکیه نشان میدهد که کاهش شکاف جنسیتی و رشد اقتصادی صنعت بازی میتوانند بهصورت همزمان و همافزا تحقق یابند.
بر این اساس، گزارش حاضر بر ضرورت گذار از اقدامات پراکنده به سیاستگذاری یکپارچه در ایران تأکید میکند. طراحی یک نقشه راه ملی با مشارکت دولت، صنعت و نظام آموزشی، شامل آموزش تخصصی، مشوقهای مالی، توسعه شبکههای حرفهای و بهبود فرهنگ محیط کار، میتواند زمینه افزایش سهم زنان در صنعت بازی ایران به حداقل ۲۰ درصد تا سال ۱۴۰۵ را فراهم کند. کاهش شکاف جنسیتی در این صنعت نهتنها یک ضرورت اجتماعی، بلکه یک سرمایهگذاری راهبردی برای رشد پایدار، افزایش رقابتپذیری و تقویت جایگاه منطقهای صنعت بازی ایران است.
تهیه و تنظیم: مریم اکبری
متن کامل گزارش از اینجا قابل مشاهده و دریافت است.
